Dimitri Van Den Meerssche is hoofddocent internationaal recht aan de Queen Mary University of London. Hij stelt zich grote vragen bij de reactie van de Belgische minister Theo Francken (N-VA) op de Amerikaanse agressie in Venezuela.

Dit artikel is geschreven door Dimitri Van Den Meerssche Gepubliceerd op 12 januari 2026. Bron www.demorgen.be

Alle juristen zijn het eens: de aanval van de VS op Venezuela was manifest in strijd met de meest fundamentele regels van het internationale recht. Maar dat krijgt onze minister van Defensie niet gezegd. In enkele opzienbarende reacties herbevestigt Theo Francken zijn geloof in een onafwendbare beschavingsoorlog tussen ‘het Westen’ en ‘onze vijanden’, waarbij recht van secundair belang blijkt. Het is duidelijk: internationaal recht wordt niet enkel door Trumps agressies ten grave gedragen, maar ook door zijn bondgenoten die weigeren die te veroordelen.

Blijf op de hoogte

Krijg een melding bij belangrijke Meningen

Vraag juristen naar wat de meest essentiële norm in het internationale recht is en je hoort waarschijnlijk unisono: het geweldsverbod in artikel 2 (4) van het VN-handvest. Dat verbod voor staten om geweld te gebruiken in internationale relaties (of daarmee te dreigen) is zowel de sleutelnorm als de achilleshiel van de internationale rechtsorde. Neem dit verbod weg en alles valt in duigen. Waarom zouden verdragen of vonnissen worden nageleefd als niet recht maar geweld de norm is?

Manifeste schending

De operatie van de VS in Venezuela was een manifeste schending van dat geweldsverbod. Sterker nog: in contrast met de illegale invasie van Irak in 2003 deed de VS niet eens een poging hun geweld juridisch te rechtvaardigen. De toelichting van ambassadeur Mike Waltz in de VN-Veiligheidsraad was schaamteloos: “Het is niet houdbaar dat de grootste energiereserves ter wereld in handen zijn van tegenstanders van de VS.” Geen beroep op zelfverdediging of humanitaire interventie. Dit is het tijdperk van Trump: het gaat om olie en ego. Het recht kan hen gestolen worden.

Wat volgde was globale veroordeling. Frankrijk, permanent lid van de VN-Veiligheidsraad, sprak klare taal: “De operatie druist in tegen het geweldsverbod” en “ondermijnt de fundamenten van de internationale rechtsorde”.

De Spaanse premier Sánchez bevestigde: “Respect voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van alle staten is niet onderhandelbaar.” Ook buiten Europa was de afkeuring duidelijk: van Mexico tot Oeganda (namens 121 staten), Brazilië tot Zuid-Afrika, en China tot Chili.

Het Amerikaans Genootschap voor Internationaal Recht zag een nieuwe indicatie van Trumps totale minachting voor het recht. In België voegde professor Jan Wouters toe dat het “belangrijk is dat we daar iets over zeggen”. Dat is cruciaal. De toekomst van het recht zal niet in Washington worden bepaald, maar in andere staten die kunnen kiezen om zich te verzetten tegen agressie, dan wel Trump te volgen op een pad waar schendingen van het recht inherent zijn aan nationaal beleid.

‘Netelige kwestie’

Voor onze minister van Defensie lijkt de keuze al gemaakt. Al bij al, stelt Theo Francken, zijn het ‘goede weken voor het Westen’. Net als voor Trump gaat het hier ook voor Francken niet over Maduro’s misdaden. In zijn viering van het militaire succes – via posts op sociale media – wordt met geen woord gerept over de Venezolaanse bevolking; een land waar, in zijn woorden, “niemand echt wakker van [ligt]”. In de existentiële oorlog tegen ‘onze vijanden’ zijn zij slechts figuranten. Het gaat over olie en de strijd tegen de as van het kwaad. Dit is diplomatie volgens het script van Carl Schmitt.

Maar ergens wringt het: de “discussie over de schending van het internationaal recht” vindt de minister “meer dan lastig”. In zijn binaire wereldbeeld schort er iets, want, zo schrijft hij, “het Westen verdedigt het internationaal recht, terwijl antiwesterse krachten deze net ondermijnen”. Het staat er echt. Trump die, als speerpunt van het Westen, internationaal recht ontmantelt – van Gaza tot Groenland, van handel tot klimaat, van mensenrechten tot internationaal strafrecht – wordt als diens behoeder beschreven. Dat is een beetje zoals je Gargamel zou beschrijven als behoeder van Smurfenland.Quote van .

Trump die, als speerpunt van het Westen, internationaal recht ontmantelt, omschrijft Francken als diens behoeder. Dat is een beetje zoals je Gargamel zou beschrijven als behoeder van Smurfenland

Hoe valt dit wereldbeeld te rijmen met Trumps illegale agressie? Niet, en dus rest de minister niets anders dan verwarring zaaien. Het is “een netelige kwestie”, stelt hij – iets ingewikkelds omtrent “internationaal rechterlijke (sic) immuniteit” en de claim dat Maduro “geen rechtmatig president meer is”.

Dat slaat nergens op. Maduro’s misdaden en persoonlijke immuniteit hebben niets te maken met het geweldsverbod en het verbod op soevereine inmenging in internationaal recht. Dat is nogal evident. Het is niet omdat Viktor Orbán een autoritair gevaar is voor de mensenrechten, dat andere staten in hun recht zijn als ze hem ontvoeren via een aanval op Hongaars grondgebied. Mocht dat wel zo zijn, dan blijft er van het geweldsverbod niets over.

Dit is geen verdediging van Maduro maar de veroordeling van een illegale interventie waar geen enkel volk ooit beter van werd.

Wie enkel respect toont voor het recht als dat geopolitiek goed uitkomt – als het over Rusland gaat, bijvoorbeeld – helpt mee het recht te ondergraven. Dit is wat hier op het spel staat. Als je deze agressie weigert te veroordelen, neem je afscheid van het internationaal recht, en dus ook van de mogelijkheid je er later zelf op te beroepen als dat nodig is. Dat is geopolitieke harakiri.

Illegale agressie

Incompetentie is niet uit te sluiten. De rechtvaardiging die Francken aanreikt is incoherent en lijkt de basisbeginselen van internationaal recht niet te vatten.

Dat is bedroevend, maar leidt ons weg van de essentie. We mogen aannemen dat de minister weet dat dit een illegale agressie was. Zijn communicatie is er niet op gericht een oprechte rechtvaardiging te formuleren, maar voldoende verwarring te zaaien, zodat steun aan Trump verkocht kan worden zonder expliciet te stellen dat België hiertoe bereid is het internationaal recht achter te laten.

Dit wordt dus voorgesteld als ‘voer voor juristen’: iets technisch en genuanceerd waar we later misschien op terugkeren. Dat juristen de aanval universeel veroordelen, doet er nauwelijks toe: dit was bedoeld als rookgordijn. Dat is hoe de populistische technologie van ontkenning werkt.Quote van .

Terwijl Theo Francken ‘het Westen’ bezingt, lezen we in Trumps Nationale Veiligheidsstrategie hoeveel hij om dat geïdealiseerde Westen geeft: niets

Misschien denkt u nu: wat doet dat er toe zolang ‘het Westen’ wint en de bommen elders vallen (een duistere gedachte in duistere tijden)? In Groenland zal men u vertellen hoe naïef dat is.

Terwijl Theo Francken ‘het Westen’ bezingt, lezen we in Trumps Nationale Veiligheidsstrategie hoeveel hij om dat geïdealiseerde Westen geeft: niets. Wat de NAVO over zijn militaire dreiging tegen Groenland denkt? Het kan hem niet schelen. Het is MAGA, niet MWGA.

Wie zich, zoals de minister, gedraagt als Trumps vazal, en daartoe bereid is het internationale recht op te geven, zal als vazal behandeld worden. De kruiperige weigering van onze regering om het geweld van Trump te veroordelen is dus geen verstandige realpolitik: het is laf en diplomatiek kortzichtig.

Dit is dezelfde lafhartigheid die we omtrent Palestina nog steeds zien. Misschien koop je voor even de gratie van de agressor, maar uiteindelijk draag je bij aan een wereld zonder grenzen aan geweld. Niet in Gaza, Venezuela of Groenland, en dus ook niet in Taiwan of Oekraïne.

Dat is een wereld die enkel grote militaire machten dient. Trumps imperialistische visie die we in Venezuela aan het werk zien, is een visie die hij met dictators als Poetin deelt.

Nee, meneer de minister, dit zijn geen ‘goede weken voor het Westen’. Het zijn weken van capitulatie en huichelarij die ons allen in gevaar brengen.