De volgende hittegolf staat alweer voor de deur, terwijl de verwerking van de vorige nog uitblijft. België kende de hoogste oversterfte van Europa met de hittegolf van eind juni 2026. Als land met de dichtste bebouwing, de traagste renovatiegraad en een politieke cultuur die zich al meer dan twintig jaar voedt met de verkeerde soort hitte, is een koerswijziging levensnoodzakelijk.

De hitte van de permanente irritatie

Onze politieke cultuur draait op de hitte van de permanente irritatie: communautaire prikkels, partijpolitiek, begrotingsruzies, gebikkel in de Kamer en de dagelijkse verontwaardiging in de media. Ons politiek systeem draait op droogte, op het uitputten van wat er nog aan gemeenschappelijke grond over is.

Droge grond, weet elke tuinier, neemt niet langer iets op. Integendeel, ze stoot af. Het beleid, de investering, de aandacht; het glijdt weg voordat het kan doordringen.

Tussen 18 juni en 1 juli stierven 1.747 mensen meer dan gemiddeld, zo blijkt uit cijfers van Sciensano. Niet aan een externe schok, geen pandemie, geen oorlog, maar aan iets wat wetenschappers al jaren zagen aankomen. Hitte is geen neutrale gebeurtenis; ze legt precies bloot waar het beleid al jaren droog staat.

Irritatiepolitiek is politiek die leeft van de korte termijn: de volgende uitspraak, de volgende rel, de volgende peiling. Irrigatiepolitiek zou het tegenovergestelde kunnen zijn: politiek die traag maar gestaag zaait, gericht op wat pas na jaren zichtbaar wordt. Een boom plant je niet voor jezelf, maar voor wie na je komt. Onze politiek plant niets meer. Ze maait en graait.

Lessen van de oude rivierbeschavingen

Dit is uiteraard geen toevallige metafoor. De beschavingen die het langst standhielden, begrepen vrijwel zonder uitzondering iets over water en de stroom ervan:

• Het Oude Egypte had een kalender om op overstromingen te anticiperen, nilometers om het waterpeil generaties lang bij te houden en kanalen die het slib over de akkers verdeelden.
• De Indusvallei-beschaving bouwde in Mohenjo-daro en Harappa de oudste bekende rioolstelsels en waterreservoirs ter wereld.

Zij bouwden een infrastructuur van vasthouden en verdelen, niet van afvoeren of negeren. Toen het moessonpatroon eeuwen later verschoof en de rivieren droogvielen, viel ook die beschaving stil. Ze bezweek niet door oorlog of opstand, maar door een verandering in het water waarop ze nooit had leren anticiperen.

Dat is de les die in geen enkel regeerakkoord staat, maar die elke rivierbeschaving kende: een samenleving overleeft niet op de kracht van haar reacties of wapentuig, maar op de diepte van haar voorraad. Wij hebben amper een geheugen dat langer reikt dan een regeerperiode, en de sociale media waarop onze politiek zich intussen afspeelt, hebben een muggengeheugen.

De theorie bestaat al, nu de praktijk nog

Het merkwaardige is dat het beeld van de spons — grond die water opneemt in plaats van afstoot — al bestaat in het beleid. De Vlaamse Blue Deal, gelanceerd in 2020 en vorig jaar hernieuwd, spreekt letterlijk over “sponsdoelen” per gebied: hoeveel water moet infiltreren en hoeveel buffercapaciteit nodig is om droogte én overstroming tegelijk op te vangen.

Op papier is dat precies de irrigatiepolitiek die dit land nodig heeft. Het probleem is geen gebrek aan kennis. Het probleem is dat een sponsdoel, in een tijd van vluchtige hyperpolitiek, simpelweg niet spectaculair genoeg is.

Toch is de weg tastbaar en kan de impact wél spectaculair zijn. De wettelijke volgorde voor regenwater staat zwart op wit: eerst hergebruiken, dan infiltreren, dan bufferen, en pas als allerlaatste optie de riolering in richting zee. Vandaag is het vaak nog omgekeerd: een verharde stad, een dak, een straatkolk, en binnen de minuut is het water weg, precies wanneer de grond eronder al maanden dorst heeft.

Concrete stappen voor echte irrigatiepolitiek:

• Verplicht regenwaterputten bij élke verbouwing, niet enkel bij nieuwbouw.
• Onthard straten waar het kan, niet als schoonheidsproject maar als fundamentele basisinfrastructuur.
• Stop wadi’s en bufferbekkens niet weg achter industrieterreinen, maar leg ze zichtbaar in het midden van de wijk.
• Laat beken weer meanderen die decennialang werden rechtgetrokken, zodat het water vertraagt.

De natuur wacht niet op een tech-fix. De echte oplossingen bestaan al, in pilootprojecten langs de Leie, de Dender en de Demer. Wat ontbreekt, is schaal en de politieke wil om trager en dieper te denken dan de volgende regeringscrisis.

De enige weg vooruit

Daar zit het lichtpunt. Niet in een nieuw noodplan of wat persoonlijk advies tijdens de volgende hittegolf, maar in het besef dat een land zich niet warmer voelt naarmate het meer irriteert, maar koeler naarmate het beter vasthoudt wat het al heeft.

Irritatiepolitiek laat water, geduld, kapitaal en vertrouwen wegvloeien. Irrigatiepolitiek doet het tegenovergestelde: ze houdt cyclisch vast, laat doordringen en wacht op de oogst die pas jaren later komt. Na 1.747 doden zou dat geen willekeurige optie meer mogen zijn. Het zou de enige vorm van politiek moeten zijn die na deze zomer nog overeind staat.

Opinie Arne Geybels.